| Fizyolojik
Sarılık: |
| Yenidoğanların
büyük çoğunluğunun cilt rengi ilk günlerde hafifçe sarı görülür.
Bu sarı renk kırmızı kan hücrelerinin yıkılması sonucu ortaya
çıkar ve bilirubin adı verilen bir maddenin kanda artmasına
bağlı olarak gelişir. Kandaki bilirubin maddesi karaciğer tarafından
alınır, burada değişikliğe uğradıktan sonra vücuttan atılabilecek
hale dönüşür. Sarılıklar yenidoğan döneminde en sık görülen
sorunlardan biridir. Erken yenidoğan döneminde normal yenidoğanların
% 60'ında, pretermlerin % 80'inde görülür. Bunların çoğu "fizyolojik
sarılık"tır. Bu hafif sarılık genelde kendi kendini
sınırlar ve özel bir tedavi gerektirmez. |
|
|
| Fizyolojik
sarılık birçok faktörün etkileşimi sonunda meydana gelir.Yenidoğanlarda
kırmızı kan hücrelerinin sayısı erişkinlere göre daha fazladır,
ayrıca bunların yaşam süresi de daha kısadır; böylece daha fazla
kırmızı kan hücresi yıkılır ve daha fazla bilirubin oluşur.
Bu kandaki bilirubinin karaciğere ulaşması için gerekli taşıyıcı
maddeler yenidoğanda yetersizdir. Karaciğer de henüz tam olgun
olmadığından bilirubini atılabilecek hale getirme görevini yeterince
yapamaz. Doğum sırasında zorlanmaya bağlı morluklar varsa sarılığın
şiddeti artar. Erken doğan bebeklerde sarılık daha sık görülür.
Çünkü bu sayılan nedenler erken doğanlarda daha belirgindir.
|
|
|
| Fizyolojik
sarılık miadındaki bebeklerde 3-4. günlerde görülmeye başlar,
sonraki 2-3 gün içinde kanda bilirubin düzeyi düşer ve 1-2 haftada
sarılık kaybolur. Erken doğan bebeklerde daha geç başlayabilir
ve daha uzun 2-3 hafta kadar devam edebilir. Bilirubin düzeyi
zamanında doğanlarda 13 mg/dl, pretermlerde 15 mg/dl'yi geçmez. |
|
|
| "Her
yenidoğan sararabilir, bu geçicidir, zarar vermez" şeklinde
halk arasında yaygın olan bilgi doğru
değildir, bu sadece fizyolojik sarılık için geçerlidir.
Ancak tüm yenidoğan sarılıkları fizyolojik değildir, çok önemli
olan yenidoğanlarda sarılığın kontrol altına alınamama olasılığın
olmasıdır.Yenidoğan sarılıklarının sorun oluşturabileceği
unutulmamalıdır. |
| |
| Patolojik
Sarılık: |
| Yenidoğanlarda
fizyolojik sarılık dışında çeşitli nedenlere bağlı olarak patolojik
sarılık gelişir. Sarılığın en önemli nedeni kan grubu uyuşmazlıklarıdır
(ABO, Rh ve diğer nadir grup uyuşmazlıkları ). Kırmızı kan hücrelerinin
fazla olması (zamanında doğmasına rağmen tartısı fazla veya
düşük olanlarda, annesi diabetik olanlarda sık olur), vücudunda
zor doğuma bağlı kanamaların olması, başta doğuma bağlı şişliğinin
olması, nadir kalıtsal kan hastalıkları diğer sarılık nedenleridir.
Bu bebekler sağlıklı görünür. Oysa bazı durumlarda bebek hastadır
ve bu altta yatan hastalığı aynı zamanda sarılığa da neden olmuştur,
örneğin yenidoğan infeksiyonlarında sarılığın görülmesi gibi. |
|
|
| İlk haftada
anne sütü ile beslenen bebeklerin çoğunda sarılık görülür. Bu
genellikle yeterince beslenememe ve kalori azlığına bağlıdır.
Bu anne sütü sarılığı değil de "anne sütü ile beslenme
sarılığı" olarak adlandırılır. Bebeğin doğumdan hemen sonra
emzirilmesi, çok sık göğüse tutulması ve annenin bebeğini emzirme
konusunda bilgilendirilmesi ile sıklığı azalır. Ayrıca uzamış
sarılıklarda da anne sütü etkenlerden biri olabilir, buna "anne
sütü sarılığı" denir. Bebek sağlıklıdır, çok iyi tartı
alır, ancak sarı görülür. Burada yetersizlik söz konusu değildir.
Anne sütünün kesilmesi gerekli değildir. Bilirubin tedavi sınırlarına
erişmişse uygun tedavi verilir. |
|
|
| Her zaman
sarılığın nedenini bulmak mümkün olmayabilir, bazen de birkaç
faktör birarada bulunarak kanda bilirubin değerinin yükselmesine
neden olur. Erken doğan bebekler (pretermler) sarılığın ortaya
çıkması açısından en riskli grubu oluşturur. Bu bebeklerde pretermlik
ile ilişkili sorunlar sarılığın gelişmesine katkıda bulunur.
|
|
|
| Kanda bilirubinin
yükselmesine bağlı sarılık iki açıdan değerlendirilmelidir.
Birincisi sarılığın herhangi bir hastalık bulgusu olup olmadığı
araştırılmalıdır. Bu durum özellikle hasta yenidoğanlarda önem
kazanır. Örneğin infeksiyonu olan bir hastada sarılık görülebilir
veya uzamış sarılıklarda sarılık "hipotiroidi"
hastalığının bir bulgusu olabilir. |
|
|
| Diğer
önemli olan konu ise kanda bilirubinin emin olduğu bilinen düzeyleri
aşması sonucunda bunun bir bölümünün beynin bazı bölgelerine
oturarak "beyin felcine"
yol açmasıdır. Bu riskli bilirubinin düzeyleri bebeğin zamanında
veya erken doğmuş olmasına, sağlıklı veya hasta olmasına göre
değişir. Preterm yenidoğanlar beyin hasarı açısından daha
riskli bir gruptur. Bunlarda tedavi indikasyonları miadindaki
yenidoğanlardan tamamen farklıdır, zamanında doğan bebeklere
göre daha düşük kan bilirubin değerlerinde beyin hasarı gelişebilir.
|
|
|
| Bilirubin
düzeyleri çok yükselirse sarılık dışında emmeme, başını arkaya
atma, kasılma, uyuklama, ateş, havale gibi bulgular gelişir.
Tedavi ile bunlar düzelebilir. Ancak bu düzelme geçicidir. Beyin
felci gelişmişse ilk bir yıl içinde bu çocuklarda çeşitli derecelerde
beyin hasarının klinik bulgusu ortaya çıkar, beyin felci gelişir.
Zeka gerililiği ve sarılık da gelişebilir. |
|
|
| Yenidoğan
sarılıkların ne zaman, hangi bilirubin değerinde ve nasıl tedavi
edileceğine hekim karar verir. Sadece kan biluribin düzeyi karar
vermede yeterli değildir. Bebeğin diğer özellikleri de değerlendirilmelidir,
(doğum tartısı, gestasyon haftası, sağlık durumu, hasta olup
olmaması, vs.). Hafif durumlarda ışıkla tedavi (fototerapi),
daha yüksek bilirubin değerlerinde ise kan değişimi yapılır.
Sarılık tedavisi acil tedavi yöntemlerindendir. Biluribinin
yüksek olmasının yanısıra bunun uzun sürmesi de beyin hasarı
riskini arttırır. |
|
|
| Yenidoğan
sarılıkları açısından mutlaka dikkat edilmesi gereken kurallar: |
- İlk
24-36 saatte sarılığı olan tüm yenidoğanlar mutlaka hekime
götürülmelidir. Bunlar aksi kanıtlanana kadar patolojik
kabul edilir.
- Anne
kan grubu 0 grubu ise bebekte AB0 uyuşmazlığı, anne kan
grubu Rh (-) ise de bebekte Rh uyuşmazlığı olabilir. Özellikle
bu bebeklerde kan grubu tayini yapılmalı ve hekim tarafından
uyuşmazlık olasılığı değerlendirilmelidir.
- Ailede
daha önce sarılık nedeniyle tedavi görmüş bir kardeş varsa,
yenidoğan bebek sarılık açısından mutlaka değerlendirilmelidir.
- Sarılık
yüzde başlar sonra vücuda, kol ve bacaklara yayılır. Ancak
sarılığın görsel değerlendirilmesi (özellikle deneyimsiz
olanlarda) yanılgılara neden olur. Bu nedenle sarılığın
dağılımına bakılarak bilirubin değerinin takmini önemli
hatalara neden olur. Kanda bilirubin tayini yapılmalıdır.
- Prematüre
bebeklerde sarılık daima ciddiye alınmalıdır.
- Tartısı
normal olan ancak erken doğan bebeklerde sarılık zamanında
doğan bebeklerdeki gibi değerlendirilmemelidir.
- Hastaneden
erken taburcu olan yenidoğanlar taburcu olduktan 48-72 saat
sonra kontrol edilme ve sarılık açısından yakından izlenmelidir.
- Zamanında
doğan bebeklerde 2 hafta, erken doğanlarda 3 haftadan daha
uzun sarılık varsa bu "uzamış sarılık" tanımına
girer ve mutlaka ileri tetkik yapılmalıdır.
|
|
